Japoncada İnsanlara Nasıl Hitap Edilir: Zamirler ve Unvanlar Rehberi

Japonca hakkında en kafa karıştırıcı şeylerden biri insanlara nasıl hitap edeceğini anlamak. あなた kaba mı? さん ile 君 ne zaman kullanılır? Birinin ilk adını kullanabilir miyim? Türkçede basit: herkese 'sen' veya 'siz'. Japoncada... karmaşık. Ama bu rehber netleştiriyor.

Altın Kural: Zamirlerden Kaçın

Anlaşılması gereken ilk şey: Japoncada kişi zamirleri Türkçeden çok daha az kullanılır. Çoğu zaman 'sen' veya 'ben' demezsin bile. Bağlam her şeyi açıklar.

• 'Kahve ister misin?' yerine → 'コーヒー、飲みますか？' (Kahve, içer misin?)
• 'Eve gidiyorum' yerine → '家に帰ります' (Eve dönüyorum)
• 'Adın ne?' yerine → 'お名前は？' (İsim?)

Birine atıfta bulunman gerekiyorsa, zamir yerine isim + ek kullan.

あなた (Anata): Ne Zaman Kullanılır (Neredeyse Hiç)

あなた 'sen' demek, ama kullanmak genellikle kaba veya garip. İşte nedeni:

• Yabancılarla: parmak işaret etmek gibi suçlayıcı geliyor
• Üstlerle: kesinlikle kaba
• Arkadaşlarla: fazla mesafeli, adlarını kullan
• Eşlerle: burada tatlı, 'sevgilim' anlamına geliyor (eşler kocalarına kullanır)

Alternatif: kişinin adı + さん veya mesleki unvanını kullan. あなたはどう思いますか？ yerine 田中さんはどう思いますか？

Saygı Ekleri: Sosyal Hiyerarşi

さん (San) - Güvenli Varsayılan

さん tarafsız, saygılı ve her zaman işe yarar. Bay/Bayan/Hanım hepsi bir arada. Şunlarla kullan:

• Meslektaşlar: 田中さん (Tanaka-san)
• Müşteriler: お客さん (okyaku-san)
• Yabancılar: en güvenli seçim
• Senden büyük insanlar: her zaman

様 (Sama) - Maksimum Saygı

様 süper resmi. Şunlarla kullan:

• İş bağlamında müşteriler: お客様 (okyaku-sama)
• Resmi mektuplar ve e-postalar: 田中様
• Tanrılar: 神様 (kami-sama, Tanrı)
• Arkadaşlarla şaka: ironik olarak, abartmak için

君 (Kun) - Erkeksi Gayri Resmilik

君 ağırlıklı olarak daha genç veya eşit statüdeki erkekler/erkek çocuklar için kullanılır. Aşinalık ima eder ama samimiyet değil.

• Patron → erkek astı: 田中君
• Öğretmen → erkek öğrenci
• Ergen erkek arkadaşlar arasında
• Not: bazen ofislerde kadınlar için de kullanılır (biraz eski moda)

ちゃん (Chan) - Sevgi ve Tatlılık

ちゃん sevecen, tatlı. Duygusal yakınlık ima eder.

• Çocuklar: ゆきちゃん
• Arkadaşlar arasında genç kızlar/kadınlar
• Evcil hayvanlar: ネコちゃん (kedicik)
• Özel hayatta partnerler/sevgililer
• Dikkat: yabancılara kullanmak kaba

先輩/後輩 (Senpai/Kōhai) - Hiyerarşi

Japon okul ve iş bağlamlarında temel:

• 先輩 (senpai): senden önce katılan biri (okul, iş, kulüp)
• 後輩 (kōhai): senden sonra katılan biri
• Yaş veya yetkinlik değil, sadece kıdem

先生 (Sensei) - Usta

先生 sadece öğretmenler için değil. Şunlarla kullan:

• Öğretmenler: 山田先生
• Doktorlar: お医者先生
• Avukatlar, politikacılar, ünlü yazarlar
• Alanında 'usta' olan herkes

İsim mi Soyisim mi Ne Zaman Kullanılır

Japonya'da izin almadan birinin ilk adını kullanmak sınır aşıcıdır. Davet edilene kadar bekle.

Diğer Zamirler: Ben ve Onlar

'Ben' Demenin Yolları

• 私 (watashi): tarafsız, her zaman güvenli
• 僕 (boku): erkekler, gayri resmi-orta
• 俺 (ore): erkekler, gayri resmi, biraz 'maço'
• あたし (atashi): kadınlar, gayri resmi
• 自分 (jibun): dönüşlü, belirli bağlamlarda 'ben' olarak da kullanılır

'Onlar/Siz (çoğul)' Demenin Yolları

• 皆さん (minasan): 'herkes', kibar
• 皆 (minna): 'herkes', gayri resmi
• 彼/彼女 (kare/kanojo): o (erkek/kadın), ama aynı zamanda 'erkek arkadaş/kız arkadaş'
• あの人 (ano hito): 'şu kişi', tarafsız

Yaygın Yabancı Hataları

• Herkesle あなた kullanmak: garip veya kaba geliyor
• Birini ek olmadan sadece adıyla çağırmak: çok samimi
• Yabancılara ちゃん kullanmak: uygunsuz
• Resmi bağlamlarda kendinden 俺 ile bahsetmek: kaba
• Üstlerle 君 kullanmak: hiyerarşik olarak yanlış

Hızlı Kopya Kağıdı

Sonuç

Şüphe duyduğunda soyisim + さん kullan. Neredeyse her durumda en güvenli seçim. Zamanla, Japonların birbirlerine nasıl hitap ettiğini gözlemleyerek doğru sezgiyi geliştirirsin. O zamana kadar fazla resmi olmak fazla gayri resmi olmaktan iyidir.