Cách Xưng Hô Trong Tiếng Nhật: Hướng Dẫn Đại Từ và Kính Ngữ

Một trong những điều khó hiểu nhất về tiếng Nhật là cách gọi người khác. あなた có thô lỗ không? Khi nào dùng さん vs 君? Có thể dùng tên riêng không? Trong tiếng Việt đơn giản: có nhiều đại từ phù hợp. Trong tiếng Nhật... phức tạp. Nhưng hướng dẫn này sẽ làm rõ.

Quy Tắc Vàng: Tránh Đại Từ

Điều đầu tiên cần hiểu: trong tiếng Nhật, đại từ nhân xưng được dùng ít hơn nhiều so với tiếng Việt. Thường thì bạn không nói 'bạn' hay 'tôi'. Ngữ cảnh làm rõ mọi thứ.

• Thay vì 'Bạn có muốn cà phê không?' → 'コーヒー、飲みますか？' (Cà phê, uống không?)
• Thay vì 'Tôi về nhà' → '家に帰ります' (Về nhà)
• Thay vì 'Tên bạn là gì?' → 'お名前は？' (Tên là?)

Nếu cần đề cập đến ai đó, dùng tên + hậu tố, không phải đại từ.

あなた (Anata): Khi Nào Dùng (Gần Như Không Bao Giờ)

あなた nghĩa là 'bạn', nhưng dùng nó thường thô lỗ hoặc kỳ lạ. Đây là lý do:

• Với người lạ: nghe như buộc tội, như chỉ tay
• Với cấp trên: chắc chắn thô lỗ
• Với bạn bè: quá xa cách, dùng tên họ
• Với bạn đời: ở đây nó ngọt ngào, nghĩa là 'anh/em yêu' (vợ dùng với chồng)

Thay thế: dùng tên người đó + さん, hoặc chức danh nghề nghiệp. 田中さんはどう思いますか？ thay vì あなたはどう思いますか？

Hậu Tố Kính Ngữ: Cấp Bậc Xã Hội

さん (San) - Mặc Định An Toàn

さん trung tính, tôn trọng, và luôn phù hợp. Giống như Ông/Bà/Anh/Chị gộp một. Dùng với:

• Đồng nghiệp: 田中さん (Tanaka-san)
• Khách hàng: お客さん (okyaku-san)
• Người lạ: lựa chọn an toàn nhất
• Người lớn tuổi hơn: luôn luôn

様 (Sama) - Tôn Trọng Tối Đa

様 siêu trang trọng. Dùng với:

• Khách hàng trong ngữ cảnh kinh doanh: お客様 (okyaku-sama)
• Thư và email trang trọng: 田中様
• Thần thánh: 神様 (kami-sama, Chúa/Thần)
• Đùa với bạn bè: mỉa mai, để phóng đại

君 (Kun) - Thân Mật Nam Tính

君 chủ yếu dùng cho nam giới trẻ hơn hoặc ngang hàng. Nó ngụ ý quen thuộc nhưng không thân mật.

• Sếp → nhân viên nam: 田中君
• Giáo viên → học sinh nam
• Giữa bạn nam tuổi teen
• Lưu ý: đôi khi dùng cho nữ trong văn phòng (hơi cổ)

ちゃん (Chan) - Yêu Thương và Dễ Thương

ちゃん thể hiện tình cảm, dễ thương. Nó ngụ ý sự gần gũi về mặt cảm xúc.

• Trẻ em: ゆきちゃん
• Cô gái/phụ nữ trẻ giữa bạn bè
• Thú cưng: ネコちゃん (mèo con)
• Người yêu riêng tư
• Cẩn thận: dùng với người lạ là thô lỗ

先輩/後輩 (Senpai/Kōhai) - Cấp Bậc

Cơ bản trong ngữ cảnh trường học và công việc Nhật:

• 先輩 (senpai): người gia nhập trước bạn (trường, công ty, câu lạc bộ)
• 後輩 (kōhai): người gia nhập sau bạn
• Không phải về tuổi hay năng lực, chỉ về thâm niên

先生 (Sensei) - Thầy

先生 không chỉ dành cho giáo viên. Dùng với:

• Giáo viên: 山田先生
• Bác sĩ: お医者先生
• Luật sư, chính trị gia, nhà văn nổi tiếng
• Bất kỳ ai là 'bậc thầy' trong lĩnh vực của họ

Khi Nào Dùng Tên vs Họ

Ở Nhật, dùng tên riêng của ai đó mà không được phép là xâm phạm. Đợi cho đến khi được mời làm vậy.

Các Đại Từ Khác: Tôi và Họ

Cách Nói 'Tôi'

• 私 (watashi): trung tính, luôn an toàn
• 僕 (boku): nam, thân mật-trung bình
• 俺 (ore): nam, thân mật, hơi 'macho'
• あたし (atashi): nữ, thân mật
• 自分 (jibun): phản thân, cũng dùng như 'tôi' trong một số ngữ cảnh

Cách Nói 'Họ/Các Bạn (số nhiều)'

• 皆さん (minasan): 'mọi người', lịch sự
• 皆 (minna): 'mọi người', thân mật
• 彼/彼女 (kare/kanojo): anh ấy/cô ấy, nhưng cũng là 'bạn trai/bạn gái'
• あの人 (ano hito): 'người đó', trung tính

Lỗi Phổ Biến Của Người Nước Ngoài

• Dùng あなた với mọi người: nghe kỳ lạ hoặc thô lỗ
• Gọi ai đó chỉ bằng tên không có hậu tố: quá thân mật
• Dùng ちゃん với người lạ: không phù hợp
• Tự xưng là 俺 trong ngữ cảnh trang trọng: thô lỗ
• Dùng 君 với cấp trên: sai cấp bậc

Bảng Tra Nhanh

Kết Luận

Khi nghi ngờ, dùng họ + さん. Đó là lựa chọn an toàn nhất trong hầu hết mọi tình huống. Theo thời gian, bằng cách quan sát người Nhật xưng hô với nhau, bạn sẽ phát triển trực giác đúng. Cho đến lúc đó, tốt hơn là quá trang trọng hơn là quá thân mật.